GIS and urban planning

برنامهريزي و طراحي شهري فعاليتي چند رشتهاي و چند بعدي است. رشته هاي جمعيت شناسي اقتصاد، جامعهشناسي، ترافيك، تأسيسات، ساختمان، محيط زيست، معماري و شهرسازي، به عنوان رشتههاي اصلي در كنار هم بايد حضور بيابند تا مجموعهاي به نام برنامه يا طرح توسعه يك شهر فراهم آيد. اين تجمع كه مسلماً جمع ساده دستاوردهاي اين رشتهها نيست، بخشي از پيچيدگي و مشكل برنامهريزي شهري است. از سوي ديگر شهر نيز خود محل اصلي فعاليتها و تحركات بيشتر محسوب ميشود و در آن در واقع هر آنچه كه حيات يك ملت يا ملل جهان است  شكل ميگيرد و ميبالد. ركود و تورم، رونق و كسادي جنبشهاي پيشبرنده اجتماعي يا آسيبهاي اجتماعي و… بطور عمده در شهرها موجوديت مييابد. به همين دليل هر رشته شركت كننده در تهيه طرح و برنامه شهر به ويژه رشتههاي اقتصاد و جامعهشناسي مواجه با دنياي متغير و پرجنبشي است كه پيشبيني برنامهريزي براي تمام ابعاد آنها غيرممكن خواهد بود.     در برنامهريزي شهري بايد براي كاربريهاي مختلف، زمين تخصيص داده شود، نحوه توسعه شهر مشخص گردد، محيط زيست طبيعي و انساني سالم و متعادل فراهم آيد و در عين حال هويت فرهنگي و ملي ايجاد و حفظ شود. اما پيشبيني انواع فعاليتها، اقشار اجتماعي، علائق، كمبودها و… براي مدت طولاني كاري است غيرممكن. شكست اقتصاد متمركز مبتني بر برنامهاي كه همه اجزاء آن از پيش تعيين شده باشد در ساليان اخير اين واقعيت را نشان داد كه به صورت ” اراده گرايانه“ نميتوان جوامع بشري را به راهي از پيش تعيين شده كشاند.     وجود ميلياردها شاخص براي پيشبيني صحيح وقايع و نيازهاي آينده باعث ميشود كه امكان محاسبات - حتي با پيشرفتهترين كامپيوترها - وجود ن GIS and urban planning...

برنامهريزي شهري، به صورت كنونياش، محاسبات رسمي خود را با قانون برنامهريزي شهري و روستايي انگلستان در سال 1947 آغاز كرده است. در اين برنامهريزي فضايي كه ملهم از نظريات “گدس”  (Geddes) يا “آبركرامبي” (Abercrombie) بوده است، در اصل“تهيه نقشههايي مورد نظر بوده كه تصويري تفصيلي از وضعيت دلخواه آينده، به صورت كاربريهاي تعيين شده زمين، در مقاطع زماني مشخص بدست دهد. بدين ترتيب با وجود آن كه امكان تجديد نظر در نقشه ها در مقاطع 5 ساله پيشبيني شده بود، اما فلسفه، پشتيبان اين شيوه برنامهريزي در واقع “طرح جامع ثابت” را مدنظر داشت.     در دهه 1960 ميلادي شيوه ذكر شده از زواياي مختلف مورد نقد قرار گرفت. نقادان اين شيوه عنوان ميكردند كه برنامهريزي شهري در واقع شاخهاي از برنامهريزي به معناي عام آن است و برنامهريزي “فرآيندي” متداوم است كه راههاي متناسب هدايت يك نظام (سيستم) مورد نظر را توصيه و آنگاه آبشار اين هدايت را از جنبه مؤثر بودن يا دور افتادن از نيازها مطالعه ميكند. درحالي كه شيوه برنامهريزي گذشته چنين امكاني را فراهم نميآورد.     اين نقاديها منجر به گذاشتن قانون جديد برنامهريزي شهري و روستايي در سال 1968 در انگلستان گرديد. در اين رويكرد جديد به برنامهريزي، به جاي تكيه بر اهداف برنامه، به گزينههاي گوناگون دستيابي به آن توجه گشته و مجموعهاي از نوشتهها جايگزين نقشههاي تفصيلي شد “برنامه ساختاري”  (Structur plan)پديد آمد.     مفهوم جديد برنامهريزي شهري ملهم از علوم جديدتري چون سيبرنتيك و تئوري سيستمها بود و به شهر به عنوان مجموعهاي پيچيده از نظامهاي اقتصادي، اجتماعي، كالبدي و… با روابط پيچي GIS and urban planning...

فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَات: GIS and urban planning...